Vandaag komen in heel de wereld steeds meer mannen en vrouwen op straat om te eisen dat hun rechten zouden worden geëerbiedigd en hun regering ontvankelijk zou zijn, dat hun stem zou worden gehoord en hun stemmen zouden meetellen, dat er billijke wetten en recht voor iedereen zouden zijn. Daarbij groeit het besef dat de democratie de bestuursvorm is die op termijn het meest geschikt is om in te spelen op de verzuchtingen van de burgers naar waardigheid, vrijheid en gelijkheid.

Zoals president Bush in zijn tweede inaugurale rede verklaarde “… voert de VS een beleid dat erop gericht is de groei van democratische bewegingen en instellingen in alle landen en culturen van de wereld te stimuleren en te ondersteunen met de ultieme bedoeling om de tirannie volledig uit onze wereld te bannen.”
Het Midden-Oosten werd in het voorbije jaar geconfronteerd met de roep naar democratische hervormingen, het begin van politiek pluralisme, unieke verkiezingen en nieuwe maatregelen voor de bescherming van vrouwen en minderheden. Ondanks het troosteloze geweld trokken de Iraki’s driemaal naar de stembus en hielden vast aan hun democratische koers. De Afghaanse mannen en vrouwen brachten in heel het land hun stem uit in de eerste vrije wetgevende verkiezingen sinds 1969 terwijl hun regering worstelde om haar gezag uit te breiden tot de provinciale centra.
De eerste verkiezingen na het conflict in Liberia brachten het eerste vrouwelijke staatshoofd van Afrika aan de macht, een mijlpaal in de Liberiaanse overgang van burgeroorlog naar democratie. Latijns-Amerikaanse en Caraïbische democratieën bleven zich inzetten om hun kwetsbare instellingen te versterken, de corruptie te bestrijden en de sociale ongelijkheid te herstellen. De nieuwe regering van Oekraïne, een weerspiegeling van de democratische wil van het volk, voerde met betrekking tot de mensenrechten opvallende verbeteringen in. En Indonesië, ‘s werelds dichtstbevolkte land met een moslimmeerderheid, versterkte het weefsel van zijn democratisch systeem toen de burgers voor het eerst rechtstreeks hun stedelijke, regionale en provinciale leiders verkozen.

Intussen werden moedige mannen en vrouwen, van Birma tot Wit-Rusland, van China tot Cuba, van Noord-Korea tot Syrië en van Iran tot Zimbabwe, vervolgd voor de uitoefening van hun fundamenteel recht van vrije meningsuiting, vereniging, vergadering en beweging, en bleven ondanks de felle tegenstand ijveren voor vreedzame verandering.

Dit rapport beschrijft de vele manieren waarop het Amerikaans buitenlands beleid burgers en regeringen in heel de wereld heeft geholpen hun groeiende eisen inzake mensenrechten en democratie in actieprogramma’s om te zetten.

Condoleezza Rice
Minister van Buitenlandse Zaken

Vrijgegeven op 5 april 2006

Amerikaanse strategie inzake mensenrechten en democratie

De VS hanteert een brede waaier diplomatieke middelen ter ondersteuning van de mensenrechten en de democratie in de wereld. Dit rapport vat onze strategie in elke regio samen en beschrijft wat we in het voorbije jaar hebben gedaan om de hervormingsinspanningen in 95 landen te ondersteunen.

Zoals president Bush het in januari 2005 uitdrukte: “De vrijheid moet per definitie worden gekozen en verdedigd door de burgers en ondersteund door rechtsregels en bescherming van minderheden. … Amerika zal zijn eigen regeringsstijl niet opdringen aan onwilligen. Amerika wil daarentegen anderen helpen hun eigen stem te vinden, hun eigen vrijheid af te dwingen en hun eigen weg uit te stippelen.”

Met dat doel voor ogen reageerde de VS op de groeiende wereldwijde eis naar meer persoonlijke en politieke vrijheid door de inspanningen van de hervormingsgezinden te ondersteunen. We waren solidair met de moedige mannen en vrouwen in heel de wereld die door repressieve regimes werden vervolgd voor de uitoefening van hun rechten. Door interactie ter plaatse met regeringsambtenaren, organisaties en individuen uit het maatschappelijk middenveld, en door multilaterale verbintenissen op regionaal en wereldniveau verdedigden we de internationale mensenrechten en bevorderden we de democratische principes.

Om mede-democratieën in staat te stellen hun bevolking te laten genieten van de zegeningen van de democratie hielpen we ze bij de uitbouw van hun instellingen en de verankering van de rechtsstaat. We moedigden alle burgers, ook vrouwen en minderheden, aan zich volledig te engageren in het openbare leven van hun land. Om te zorgen dat de wil van het volk zou zegevieren, stimuleerden we het politieke pluralisme en effenden we de weg voor verkiezingen die voldoen aan internationale normen. We riepen democratisch verkozen regeringen die de democratie aan hun laars lapten, ter verantwoording. En toen ze in vele landen van de wereld sterk werden belaagd, kwamen wij op voor de vitale democratische bijdrage van onafhankelijke media en niet-gouvernementele organisaties (ngo’s).

In 2005 trokken we $ 1,4 miljard uit voor programma’s rond mensenrechten en democratisering. Tevens moedigden we democratische hervormingsinspanningen aan door gerichte ontwikkelingshulp zoals de innovatieve Millennium Challenge Account, die de fondsen ter verlichting van de armoede in een land koppelt aan goed bestuur. Tegelijk bestendigden we de economische sancties tegen systematische schenders van de mensenrechten als de Birmaanse en de Cubaanse regimes. In samenwerking met de groep van 8 geïndustrialiseerde landen (de G-8), regionale regeringen en ngo’s lanceerde de VS twee nieuwe instellingen om binnenlandse hervormingen te stimuleren in het Midden-Oosten en Noord-Afrika – de Foundation for the Future, die de burgermaatschappij ondersteunt, en het Fund for the Future, ter ondersteuning van de investeringen. Ten slotte probeerde de VS internationale instellingen ertoe aan te zetten de mensenrechten en de democratie efficiënter te verdedigen en te ondersteunen. In die optiek spijsden we het Democracy Fund van de VN met $ 10 miljoen en drongen we aan op de oprichting van een nieuwe, geloofwaardige Mensenrechtenraad binnen de VN, die de ergste schenders uitsluit.

Bij al die inspanningen ten voordele van de mensenrechten en de democratie verwelkomde de VS de hulp van andere regeringen en verliet zich op de ideeën en de deskundigheid van ngo’s die zich dag na dag op het terrein keihard inzetten voor de verdediging van de mensenrechten en de uitbouw van de democratie, burger na burger, instelling na instelling, land na land.

Vrijgegeven op 5 april 2006

Europa en Eurazië: inleiding

“Vrijheid van vereniging en vreedzame demonstraties worden beschouwd als fundamentele menselijke vrijheden die van wezenlijk belang zijn voor de vrije stroom van informatie, ideeën en opvattingen in een democratische samenleving.”
(Sukhrobjon Ismoilov, voorzitter van de afdeling “Ezgulik” Tasjkent van de Human Rights Society van Oezbekistan).

In Europa en Eurazië noteerden we in 2005 positieve ontwikkelingen met betrekking tot de uitbouw van democratische samenlevingen met eerbied voor mensenrechten en rechtsprincipes in sommige regio’s en ontmoedigende trends in andere. De meest verrassende gebeurtenis was misschien de spectaculaire regeringswissel in Kirgizië na de frauduleuze verkiezingen in de lente. Maar in diezelfde lente waren we ook getuige van de slachtpartij in Andijon in het naburige Oezbekistan, gevolgd door de strafcampagne tegen getuigen, hun families en activisten, die volgens de regering betrokken waren bij de gebeurtenissen die tot de campagne hadden geleid. Nog een ontgoochelende trend dit jaar was de aanhoudende erosie van de democratische principes en de mensenrechten in andere delen van Centraal-Azië, alsook in Wit-Rusland en Rusland. Maar elders in de regio, onder meer in de Balkan en Oekraïne, bloeiden de onafhankelijke media, de vrije meningsuiting en de burgermaatschappij helemaal open.

De VS handhaafde zijn energieke steun aan de democratie en de mensenrechten in de regio in 2005 op verscheidene manieren. Via de diplomatie werden er bilateraal en in overleg met democratische bondgenoten akkoorden gesloten met regeringen van de regio en werden er multilaterale forums georganiseerd. VS-functionarissen op de hoogste niveaus riepen leiders in Europa en Eurazië regelmatig op om de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van hun burgers te eerbiedigen, democratisch te regeren en vrije en eerlijke verkiezingen te houden. De VS maakte ook gebruik van een brede bijstandswaaier, met inbegrip van opleidingen, technische en juridische bijstand, subsidies en uitwisselingen, en hield toezicht op processen en verkiezingen. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) bleef een vitale rol spelen in de promotie van de democratie en de verdediging van de mensenrechten. De VS zette zich in 2005 in voor de verdediging van de essentiële waarden van de OVSE zoals vervat in het Helsinki-akkoord en latere overeenkomsten en voor de onafhankelijkheid van haar activiteiten ter bevordering van de democratie, zoals het sturen van waarnemers naar verkiezingen.

De VS zette zijn forse steun aan democratische instellingen en processen in de regio, met inbegrip van vrije en eerlijke verkiezingen, voort. Die steun kwam tot stand via diplomatieke verbintenissen, bilateraal, maar ook multilateraal met internationale partners zoals de OVSE en de Europese Unie, alsook via niet-partijgebonden hulpprogramma’s. Veel aandacht ging uit naar de belangrijke verkiezingen in Albanië, Azerbeidzjan, Macedonië, Moldavië, Kazakstan, Kirgizië en Tadzjikistan in 2005 en naar de promotie van de democratische verkiezingen die begin 2006 in Wit-Rusland en Oekraïne op de agenda staan. Hooggeplaatste VS-functionarissen drongen er bij deze regeringen op aan verkiezingen te houden die voldeden aan de OVSE-normen. In al die gevallen waren de Amerikaanse diplomatie en hulp gericht op de ondersteuning van electorale processen, niet van een of andere kandidaat. De VS-hulp was toegespitst op de promotie van de keuze en de voorlichting van de kiezer en op de verbetering van de transparantie van het verkiezingsproces, en omvatte steun voor verkiezingshervormingen, controle op de toegang tot de media en op de objectieve verslaggeving, debatten tussen nationale kandidaten, voorlichting van de kiezer, binnenlands en internationaal toezicht door waarnemers, exit-polls en niet-partijgebonden training van politieke partijen, met speciale nadruk op het aanmoedigen van ondervertegenwoordigde groepen zoals vrouwen en jongeren om deel te nemen aan het politieke proces. Bovendien bleef de VS voorzien in krachtige diplomatieke steun en hulpprogramma’s voor democratisch bestuur, onder meer bijstand aan lokale regeringen en parlementen en ondersteuning van transparantie, verantwoordingsplicht, decentralisatie en corruptiebestrijding.

Democratie heeft niet alleen te maken met verkiezingen die de wil van de bevolking weerspiegelen; ze gaat ook gepaard met een energieke burgermaatschappij. De VS bleef de regeringen in de regio aansporen om de fundamentele vrijheden van meningsuiting, vereniging en vergadering te eerbiedigen en bleef de bloeiende burgermaatschappij promoten als de ruggengraat van de democratie. In het voorbije jaar werd de burgermaatschappij in verschillende delen van Eurazië beperkt en werden ngo’s lastiggevallen. Veel regeringen in de regio en daarbuiten interpreteerden de zogeheten “kleurenrevoluties” in Georgië, Oekraïne en Kirgizië – waarin de mensen zich uitspraken tegen electorale fraude en corrupte regimes ten gunste van door het volk verkozen regeringen – verkeerdelijk als het werk van ngo’s die door buitenlandse regeringen werden gefinancierd en gebruikt. Sommige regeringen waaronder die van Rusland, Kazakstan, Oezbekistan en Wit-Rusland, reageerden door de ngo’s variërende beperkingen op te leggen, vooral met betrekking tot de buitenlandse financiering, en ook de mogelijkheden van de politieke oppositie en andersdenkenden sterk aan banden te leggen. De VS-hulp bleef gericht op de uitbouw van de democratische burgermaatschappij en de ontwikkeling van het ngo-potentieel om efficiënte ondersteuning, toezicht op de regering en bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden mogelijk te maken. De VS-hulp aan ngo’s is doorzichtig en voldoet aan de principes van de OVSE en internationale normen. De VS bood steun en technische bijstand aan ngo’s die opkwamen voor de mensenrechten, de vrije meningsuiting en de persvrijheid; toezicht hielden op verkiezingen en regeringsacties; en burgers en vluchtelingen vitale diensten aanboden.

Een andere hoeksteen van het VS-beleid ter promotie van de democratie en de mensenrechten in de regio bleef de ondersteuning van sterke onafhankelijke media die uiteenlopende standpunten belichtten en de burgers objectief informeerden. Door de VS gefinancierde programma’s voorzagen in opleiding en uitwisseling van journalisten; hulp aan onafhankelijke pers, radio en tv om hun capaciteit uit te bouwen en hun voortbestaan te verzekeren; hulp om het juridisch kader van de media te verbeteren; juridische hulp voor mediakanalen; en een verhoogde toegang tot objectieve informatie via het internet. De gebeurtenissen in Kirgizië in 2005 illustreerden de centraliteit van de mediavrijheid in het streven naar democratische samenlevingen, vooral door de zichtbare rol die de door de VS gefinancierde onafhankelijke pers speelde in de democratische doorbraak. In Moldavië maakten de Verenigde Staten met succes gebruik van de resultaten van een door de VS gefinancierd onafhankelijk mediamonitoringproject om de regering van Moldavië op te roepen de toegang tot de media eerlijker te verdelen en objectiever verslag uit te brengen in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van maart 2005.

De promotie van de rechtsbeginselen en de mensenrechten, met inbegrip van godsdienstvrijheid, bleef een cruciaal onderdeel van de Amerikaanse inspanningen in de regio. De VS bleef de verdedigers van de mensenrechten steunen en bleef pleiten voor juridische hervormingen en onafhankelijkheid. De VS bleef, bilateraal en via de OVSE, steun en opleiding geven aan mensenrechtenactivisten en ngo’s in heel de regio om hun organisatorische mogelijkheden uit te bouwen en hen in staat te stellen nog meer mensen achter de principes van de rechtsstaat te scharen. VS-ambtenaren gaven de verdedigers van de mensenrechten en de democratie morele en materiële steun, woonden waar toegelaten hun processen bij en bezochten ze in de gevangenis. De VS gaf ook opleidingen aan ordehandhavers en militairen over de bescherming van de mensenrechten, met inbegrip van het verbod op martelen.

De VS bleef zich uitspreken tegen misbruiken, ook tegen individuele gevallen van misbruik, en bleef aandringen op de bescherming van de mensenrechten en de rechtsbeginselen waar ze bedreigd werden, ook bij onze bondgenoten in Rusland, Oezbekistan, Kazakstan en Azerbeidzjan. De VS leidde internationale oproepen voor een onafhankelijk internationaal onderzoek naar de geburtenissen in Andijon. Op de derde zitting van de Algemene Vergadering van de VN schaarde de VS zich achter de EU-resolutie met betrekking tot de misbruiken in Oezbekistan, met inbegrip van die in Andijon, en introduceerde samen met de EU en verscheidene andere landen een succesvolle resolutie waarin de regering van Turkmenistan wordt veroordeeld en aangemaand iets te doen aan de zware mensenrechtenschendingen. Op de VN-vergadering over de mensenrechten in april 2005 trad de VS op als medesponsor van een succesvolle resolutie waarin de betrokken landen hun bezorgdheid uitdrukten over het optreden van de Wit-Russische regering in een reeks mensenrechtenaangelegenheden.

Zoals de minister van Buitenlandse Zaken al bij herhaling heeft gezegd laat de VS zijn verdediging van de democratie en de mensenrechten niet in gevaar brengen uit veiligheidsoverwegingen. De VS houdt namelijk vol dat stabiliteit, welvaart en veiligheid berusten op sterke democratische samenlevingen die de mensenrechten, de rechtsprincipes en de fundamentele vrijheden eerbiedigen.

Eerste, in heel het land live uitgezonden debatten naar aanleiding van de presidentsverkiezingen in Kirgizië

De onverwachte spectaculaire afzetting van gewezen president Akayev was de aanleiding voor nieuwe presidentsverkiezingen in juli 2005. De presidentskandidaten hadden het autoritaire systeem, met inbegrip van beperkte mediavrijheid, nauwelijks van zich afgeschud of ze werden al geconfronteerd met de uitdaging om een politiek platform te ontwikkelen en te communiceren met hun kiezers, terwijl de Kirgizische burgers zichzelf vertrouwd moesten maken met de kandidaten en hun belangrijkste programmapunten. De VS ondersteunde verscheidene projecten om in te spelen op die noden en democratische verkiezingen te stimuleren. Een van de projecten omvatte de financiering van Internews om samen te werken met de Kirgizische nationale tv- en radio-omroep (NTRK) met het oog op de productie van de eerste in heel Kirgizië live uitgezonden verkiezingsdebatten in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van juli 2005.

Bij wijze van voorbereiding hielden specialisten een enquête bij meer dan 800 Kirgiziërs in heel het land om de inhoud, het formaat, de taal, de keuze van het medium (radio vs tv) en de uitzendduur van de debatten te optimaliseren. Meer dan 50 percent zei dat de debatten hen zouden helpen de knoop door te hakken. Mediaspecialisten uit Kirgizië en Rusland verzorgden opleidingen voor journalisten en producers over de methodologie en de praktische aspecten van de productie van politieke verkiezingsdebatten en talkshows voor radio en tv en hielden toezicht op technische, vormelijke en inhoudelijke problemen.

In mei 2005 lanceerde Internews een veelzijdige voorlichtingscampagne om het project uit te leggen aan Kirgizische functionarissen, de kandidaten en het publiek. Daartoe schreef Internews brieven, belegde ontmoetingen met hooggeplaatste Kirgizische functionarissen en alle kandidaten, publiceerde verscheidene artikelen en persberichten over de debatten en speelde die door aan de meeste Kirgizische radio- en tv-zenders. Verscheidene artikelen over de debatten werden gepubliceerd in de lokale pers en speciale krantenedities, en het debatoverzicht werd opgenomen in de door partnerorganisaties verspreide informatie voor de kiezer.

Tussen 4 en 8 juli 2005 werden vier tv-debatten uitgezonden. De zes officiële kandidaten namen het tegen elkaar op in drie debatten van 90 minuten en vier van hen namen deel aan een slotdebat van 120 minuten. Elk debat stond in het teken van een algemeen thema, van eigendomsrecht over de revolutie van maart 2005, politieke hervormingen en presidentsverkiezingen tot de burgermaatschappij. Tijdens de live-uitzendigen kwamen alle deelnemers aan de eerste drie debatten 25 minuten aan het woord, die aan het slotdebat 12 minuten. De kandidaten en deelnemers uit het publiek mochten vragen stellen in het Russisch en het Kirgizisch. De debatten waren als volgt opgebouwd:

Korte gefilmde biografie van de kandidaten bij wijze van inleiding;
Presentaties van de kandidaten over het gespreksthema en hun politieke platform;
Korte videoverslagen over het gespreksthema;
Vragen van het studiopubliek in Bisjkek, bestaande uit ngo-leiders, journalisten, vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en aanhangers van de kandidaten;
Vragen van een extern burgerpanel in Osj via een liveverbinding;
Slottoespraak van alle kandidaten; en
Slotopmerkingen en aanbevelingen voor de kandidaten vanuit het publiek en het panel.

Naast de tv-debatten werkte de Kirgizische staatsradio, na een opleiding door Internews te hebben gevolgd, aan de voorbereiding en uitzending van een reeks verkiezingsprogramma’s. De debatten kwamen uitgebreid aan bod, zowel in de binnen- als de buitenlandse pers, alsook in de elektronische media, vooral op de dag dat de leidende kandidaat, interim-president Kurmanbek Bakiyev, deelnam. De journalisten werden voor en na de debatten in de studio toegelaten om materiaal in te zamelen voor verslagen. Alle debatten werden gelijktijdig uitgezonden op zender “21 Vek” van de staatsradio. Met de hulp van de OVSE en lokale ngo’s vertaalde Internews Kirgizië de livedebatten en organiseerde de volgende ochtend heruitzendingen met Kirgizische en Russische ondertitels op de staatszender. Eveneens met OVSE-steun zond de populaire privé-zender Osj TV, die een groot deel van de zuidelijke en Oezbeekse bevolking van Kirgizië bereikt, de debatten uit met simultaanvertaling in het Oezbeeks om ook de inwonende Oezbeekse gemeenschap erbij te betrekken. Het grootste onafhankelijke persagentschap, Aki-Press, publiceerde regelmatig verslagen van alle debatten en lichtte de argumenten en standpunten van de kandidaten toe. NTRK meldde dat de debatten veel kijkers en luisteraars aangetrokken hadden en positief onthaald waren. Sommige kiezers zegden dat de debatten inderdaad een rol hadden gespeeld bij hun keuze.

Kortom, het project verbeterde de bekwaamheid van de NTRK-medewerkers om debatten op te zetten en te produceren, stond borg voor een eerlijke en evenwichtige verslaggeving, gaf de kandidaten in primetime toegang tot de media om hun standpunten uit te leggen aan de kiezers, stelde kiezers in staat de kandidaten rechtstreeks te ondervragen en hielp de kiezers om op de verkiezingsdag zelf een onderbouwde keuze te maken.